Geplaatst op 2-1-2011 om 02:07
Hm. Je omschrijft in het kort ongeveer wat mijn eigen gedachten over ethiek zijn en je doelt op het Stanford-experiment, toch? http://de.wikipedia.org/wiki/Stanford-Prison-Experiment. Milgram past ook wel een beetje in het rijtje: http://en.wikipedia.org/wiki/Milgram_experiment.
Om even voor de onhandigheid onderaan te beginnen:
Als je het handelen naar pragmatisme dan weer het label "goed" geeft, bouw je de "zin" van ethiek ook weer een beetje op. "Waarom mag je niet moorden?" - Omdat in de wet staat dat dat niet mag = omdat het niet bevordelijk is voor de maatschappij als je het doet / omdat je, als je betrapt wordt, bestraft wordt
Wat ook voor veel mensen werkt is "omdat God dat afkeurt" = "omdat ik dan in de hel kom" (kort door de bocht).
Dan doemt de vraag op, of mensen wellicht echt zo in elkaar steken, dat ze functioneren op basis van bedreiging. Dat zou perfect in het plaatje passen en tevens via een bepaalde inslag zowel het Milgram- als het Stanford-experiment verklaren. Bedreigd door een ondergang in het "systeem" waarin men zich bevindt, bedreigd door op de loer liggend falen in functie, falen in het uitvoeren van de rol die men aangediend krijgt en/of natuurlijk de beloning (= onderdeel zijn van een "groep"/functioneren in de maatschappij).
De persoonlijke ethiek op zich, samengesteld door "rede", geplukt uit de systemen waar een individu zich bevindt (denk religie, politieke partij, land, sportvereniging, vriendenkring, etc.), waarin het voor het individu overtuigenste systeem waarschijnlijk de meeste invloed heeft.
De emotie die erbij komt kijken, ligt niet in die moraalmix zélf, maar in de gevolgen van het afwijken van die moraal (Ferdinand steelt een tv - arme oma Poppie die nu geen tv meer kan kijken // Ferdinand vergooit zijn leven en moet de bak in, wat dom!) en kan per moraalmix verschillen.
Het verschil in ethische opvattingen van zit hem dan in het shiften van systemen, wat inderdaad enorm situatieafhankelijk is. Binnen één systeem (hoe klein het ook is), valt een daad die niet als "slecht" vastgesteld is, niet te veroordelen. De vraag is dan, in hoeverre je binnen een ander systeem veroordeeld mag worden voor die daad. Daar komt dan een soort hierarchie bij kijken, die per persoon wellicht meer op emotionele dan op pragmatische basis is opgesteld ("vind ik mijn vrijheid belangrijker dan de wet?" ). Als je het zo opbouwt, wordt het volgens mij zelfs lastig iemand op basis van pragmatische gronden te veroordelen.. wellicht schlechts wel, als degene zijn eigen doelen in de weg staat, hoewel dat dan weer het individu op de voorgrond zet in plaats van het systeem. Lastig.
Hoe zinvol is het om iemand binnen een systeem te veroordelen voor een daad die niet bevorderlijk is voor het systeem te veroordelen? Dan verstoot je de persoon dus uit het systeem, terwijl de persoon dat zelf eigenlijk al deed bij het "breken" van het moraal.
Ik ben er duidelijk nog niet over uit en heb mijn gedachten niet op een rijtje, wat een moes! Als ik zinnigers te melden heb of overzichtelijkere verwoordingstechnieken de baas ben geworden, kom ik misschien nog eens langs.
